سدهای لاستیکی

از آنجایی که تأمین آب همواره نیاز اساسی بشر می باشد، لذا مهار سیلاب ها و آب های جاری از طریق احداث سد از کارهای اساسی و زیربنایی برای نیل به خودکفایی کشور بوده است.

در حال حاضر یکی از جدیدترین مصالحی که در ساخت سازه های آبی در طی چندین سال اخیر به خدمت گرفته شده لاستیک است که به طور گسترده ای در ساخت بندها یا سدهای کوتاه مورد استفاده قرار می گیرد.

به طور کلی در سازه ای هیدرولیکی انتظار انجام یک کار خاص مدنظر بوده، ولی این بدان معنا نیست که تنها یک طرح منحصر به فرد بتواند آن کار را انجام دهد و در این طرح ها می تواند جایگزینی صورت پذیرد. از جمله می توان از طرح استفاده از سدهای لاستیکی به جای سدهای کوتاه نام برد.

لاستیک بدنه این سدها با توجه به شرایط و کارکرد آنها دارای خواص مقاومت آبی، ازونی، جوی، کششی پارگی، سائیدگی و ضربه ای می باشند. تیوب این سدها قابلیت ترمیمی داشته و تعمیرات آن به سهولت انجام می شود. عمر مفید این سدها 20 تا 30 سال است و در صورت از بین رفتن لاستیک قابلیت تعویض داشته که بدین نحو می توان عمر مفید آنرا افزایش داد.

از ویژگیهای مهم و بسیار کارآمد سدهای لاستیکی قابلیت تغییر شکل آنها است که بر اساس عبور جریان از محل احداث سد در هنگام بهره برداری این تغییرات می تواند انجام گیرد. در کل باید گفت یک سد لاستیکی می تواند در دو حالت قرار گیرد:

1.       کاملاً بر روی بستر بتنی خوابیده و امکان عبور جریان را بدون هیچ گونه مانعی فراهم نماید.

2.       بطور کاملاً ایستاده بصورت مانعی در برابر عبور جریان باشد و یا اجازه عبور آب به صورت سرریز را تأمین نماید.

کارآیی این سدها تحت کنترل سیستم های اتوماتیک و دستی است که به پشتوانه یکدیگر در نظر گرفته شده اند. از مزایای این سدها سهولت نصب و بهره برداری آنها است که علاوه بر مدت زمان کوتاه اجرای طرح، بهره برداری آن نیز بسیار آسان بوده به نحوی که علاوه بر در نظر گرفتن سیستم های کاملاً اتوماتیک جهت کنترل فشار داخلی آن، یک سیستم کنترل مکانیکی با کارآیی بسیار ساده نیز در سیستم کنترل آن قرار گرفته تا از آسیب رسی به سد در مواقع حساس جلوگیری شود.

لازم به ذکر است که گاهی اوقات، رقوم تراز سطح بستر بتنی را از کف رودخانه بالاتر می سازند تا با این کار باعث افزایش ارتفاع نهایی سد لاستیکی شوند.

 اتصال سد لاستیکی به بستر بتنی توسط مهار هایی است که به دو صورت انجام می شود:

1.       اتصال تک ردیفه

2.       اتصال دو ردیفه

در اتصالات تک ردیفه، دو لبه لاستیک روی هم قرار گرفته و به بستر بتنی مهار می شوند، این اتصال شامل یک صفحه فلزی مدفون در بتن، پیچ های قرار گرفته در بتن و در نهایت یک صفحه نگهدارنده که بر روی بدنه لاستیکی قرار می گیرد می باشد که برای تنظیم آببندی لاستیک از مهره های مربوطه بر روی صفحات نگهدارنده استفاده می شود.

در اتصال دو ردیفه نیز روش نصب به همان صورت است با این تفاوت که دو لبه بدنه لاستیکی به طور مجزا با فاصله مشخصی از یکدیگر قرار می گیرند. مهارهای بکار رفته از جنس آهن گالوانیزه گرم یا فولاد ضد زنگ است. این مهارها باید در مقابل نیروهای کششی کاملاً مقاوم بوده و باید بتوانند در برابر حداکثر نیروهای طرح بخوبی ایستادگی کنند. معمولاً ضریب اطمینان صفحه های مهاری 2 تا 3 انتخاب می شود.

با توجه به مطالب عنوان شده در خصوص سدهای لاستیکی و مزایا و کاربرد آنها در مناطق مختلف استفاده از این سدها علاوه بر کارآیی مناسب و اثرات مطلوب و موثر در شرایط کاربری متفاوت، اقتصادی تر بوده و زودتر به بهره برداری خواهد رسید. 

از جمله مواردی که در این سدها نیازمند بررسی است طرح استفاده از نرم افزار مناسب برای طراحی زاویه قرارگیری بدنه لاستیکی در دیواره ها در جهت کاهش میزان چروکیدگی بدنه لاستیکی در مجاورت دیواره های شیبدار و افزایش طول عمر مفید این سدها است. از دیگر موارد می توان به:

1.    استفاده از میلگردهای آجدار برای ساخت بلت ها در جهت افزایش درگیری در بتن و رسیدن به مقاومت کششی بیشتر

2.    طرح تبدیل طول صفحات نگهدارنده از 2 متر به 1 متر برای سهولت حمل و نقل و تسریع عملیات نصب و همچنین کاهش انحنای این صفحات در حین فرآیند جوشکاری.

3.    استفاده از شیت های لاستیکی محافظ بر روی صفحات نگهدارنده برای جلگیری از زخمی شدن و آسیب بدنه اصلی سد.

4.    استفاده از لوله های توزیع هوا در سدهای بادی (لوله هایی به ابعاد 2 اینچ و به صورت مشبک که بر روی کوشین در سرتاسر بستر بتنی کف و گوشه ها قرار می گیرد) در جهت توزیع یکنواخت تر جریان هوا در شرایط پر و خالی شدن بدنه اصلی سد.

5.   طرح استفاده از اتصالات آکاردئونی در سیستم لوله کشی (ورود و خروج هوا در سدهای بادی) در مناطق دارای درز انبساط.

 اشاره کرد.

کارهایی دیگری که باید انجام شود:

1.    در سدهای بادی استفاده از سیستم لوله کشی مجزا برای دیواره شیبدار در جهت مخالف اتاقک کنترل برای ورود و خروجی مستقیم هوا به آن ناحیه.

2.    طرح استفاده از دریچه های خروجی هوا در دو انتهای گوشه (بر روی دیواره های شیبدار) در سدهای از نوع بادی برای تخلیه هوای محبوس پس از عمل کردن سیستم تخلیه هوا در مواقع بروز سیلاب.

3.       طرح استفاده از لوله اتصال مابین درین خروجی آب و لوله های ورودی و خروجی هوا برای تخلیه حداکثر مقدار آب کندانس شده داخل بدنه سد.

4.       طراحی سیستم هیدرومکانیکال در جهت کاهش فضای مصرفی اتاقک کنترل.

5.    طرح استفاه از لوله هایی با جنس پلی اتیلن یا PVC در سیستم لوله کشی این سدها بجای استفاده از لوله های از جنس آهن گالوانیزه گرم که استفاده از آن علاوه بر کاهش مشکلات حمل و نقل، تسریع عملیات نصب و نیاز کمتر به تجهیزات، موجب می شود با مشکل خوردگی مواجه نشویم.

پس از طراحی و ساخت یک سدلاستیکی نوبت بهره برداری و نگهداری از آن خواهد شد که این مطلب خود از عوامل موثر در طول عمر یک سد خواهد بود. تجارب موفق و ناموفق استفاده از سدهای لاستیکی نشان می دهد که نامناسب بودن روش بهره برداری موجب کاهش عمر اقتصادی طرح می شود. در این راستا می توان اذعان داشت زمینه های نگهداری از این سدها شامل انجام بازرسی های ماهانه توسط اشخاص متخصص، با تجربه و کارآزموده می باشد که به بررسی مشکلات احتمالی پرداخت می شود.

در کل می توان گفت، در کشورهایی که در امر بهره برداری دقت و هوشیاری به خرج می دهند و از افراد دارای صلاحیت برای نگهداری و تعمیر سدهای لاستیکی استفاده می شود، عمر این قبیل سدها بسیار طولانی و در کشورهایی که در امر بهره برداری چندان مراقبتی نمی کنند معمولاً عمر این سدها کوتاه خواهد بود.

لازم به ذکر است، بهره برداری و استفاده از این سدها بسیار ساده بوده و با آموزش به یک نفر انجام می شود. اما چنانچه فرد آموزش دیده ای این کار را نپذیرد، عواملی مانند اشتباه

/ 0 نظر / 47 بازدید